Afkortingen schrijven, hoe doe je dat?

Mss., vbb., exx., huh?

afkortingen schrijvenAfkortingen schrijven we in soorten:

Tekst- of gewone afkortingen

Het meest voorkomend, met puntjes tussen en achter de letters, voorbeelden: etc., dhr., t.g.v. Weinig bekend is dat je bij sommige meervoudsvormen een dubbele medeklinker krijgt. Voorbeelden. Vroeger stuurde ik van tijd tot tijd een literair manuscript (afgekort: ms.) naar een uitgever, of meerdere manuscripten (mss.). In mijn blogs gebruik ik soms het woord voorbeeld (vb., voorbeelden: vbb.). Een uitgever kan je een exemplaar (ex.) van zijn uitgegeven boeken schenken als hij je mag en als hij gul is meerdere exemplaren (exx.).

Letterwoorden

Eerste letters van woorden die bij elkaar zonder punten ertussen een woord vormen, zoals: pin (persoonlijk identificatienummer), vip (very important person), AVRO (Algemene Vereniging Radio-Omroep), NCRV (Nederlandse Christelijke Radiovereniging). Kent iemand de laatste twee afkortingen nog wel voluit? Zó ingeburgerd als afkorting.

Initiaalwoorden

Voorbeelden: KRO, pr, ANWB (Algemene Nederlandse Wielrijdersbond), or. Het verschil met tekstafkortingen is dat de uitspraak nu per letter is, niet per woord.

Splinterwoorden

Voorbeelden: halvamel, chocomel (supermarkt), depri, reli, afko, uni, airco. Van deze soort kun je eenvoudig nieuwe voorbeelden afkortingen schrijven creëren als je bedenkt dat je veel woorden zo kunt afkorten, zolang anderen begr eh begrijpen wat je bedoelt.

Wie zegt er nog Nederlandse Spoorwegen?

Niemand zegt watercloset, iedereen zegt wc. Evenmin zullen nog velen curriculum vitae zeggen maar cv, en iedereen snapt wat je bedoelt. Alleen schrijven, en dat tegenwoordig ook vaak niet meer. Bij veel cv’s valt men met de deur in huis met Werkervaring of Profielschets of kortweg Profiel bovenaan. En wie zegt er nog Nederlandse Spoorwegen? Iedereen zegt NS en weet wat dit betekent. Zo ook voor tv in plaats van (i.p.v.) televisie. Hoe schrijven we afkortingen als ze minder bekend zijn? Dan blijft het oppassen. Onduidelijke of teveel afkortingen schrijven is niet bevorderlijk voor de leesbaarheid van een tekst. En in officiële teksten, zoals een sollicitatiebrief, gebruik je zelfs beter geen afkortingen.

“Marstaal”
Afkortingen schrijven

In elke bedrijfscultuur regent het afkortingen. Dat is alleen handig voor de mensen van een afdeling. Op andere afdelingen begrijpt niet iedereen wat je bedoelt. Bij het bedrijf waar ik werk, ken ik ze als archiefbeheerder allemaal: FEZ (Financieel Economische Zaken), BMW (Bedrijfsmaatschappelijk Werk), CPB (Centraal Personeelsbeheer), MCC (Marketing, Communicatie en Commercie). En geen hond die het voluit uitspreekt. Je kunt er grappen over maken. Dan krijg je een “gesprek” tussen twee mensen van de boekhouding die voor de buitenstaander “Marstaal” praten. Herkenbaar?

Passage uit: De Wrekers 1968-1969 episode 31 Get A Way © Canal+

Personage: ‘Steed was ook al zo serieus tijdens de Z.O.V. Weet je nog?’
Steed: ‘De Z.O.V.’
Tara King: ‘De Z.O.V.?’
Steed: ‘De Zaak van de Ontploffende Veters.’
Personage: ‘En vergeet de G.M.C. niet.’
Tara King: ‘G.M.C.’
Steed: ‘Het Grote Moord-Complot’
Personage: ‘En wat dachten jullie van O.T.R.?’
Steed: ‘Ja, de O.T.R.’
Personage: ‘Onvergetelijk.’
Tara King: ‘De Opzienbarende Trein-Roof?’
Steed: ‘Oma Tiddyfeathers Rum.’
Personage: ‘Erg koppig.’

Je staat ervan te kijken

In een tekst met veel afkortingen erin kun je die het beste de eerste keer voluit schrijven met de afkortingen tussen haakjes erachter. Een voorbeeld dat ik vaak tegenkom is Ondernemersraad (OR). Wat ik daarbij ook dikwijls aantref, is dat men er inconsequent mee omgaat. In plaats van voornoemde regel aan te houden, schrijft men het door elkaar! Dat heeft geen zin en maakt betrokken tekst zo niet onduidelijker dan wel lelijk. Teksten schrijf je op zijn best als ze helder lezen. Dat is onder andere (o.a.) met zo min mogelijk woorden. Je staat ervan te kijken hoeveel teksten vol zitten met (onnodig veel) overtollige woorden!

Op allerlei gebieden

Een extra probleem met afkortingen schrijven is dat er steeds bijkomen. Met afkortingen zet je veel in weinig taal om. Dat krijg je in teksten, zoals het voorbeeld OR, waarin het anders al snel wemelt van het lange woord Ondernemersraad. Aan de andere kant kun je gedwongen zijn met afkortingen (en hashtags) te werken, zoals op Twitter vanwege de ruimtebeperking 140 tekens per tweet, of zoals het begon bij sms-verkeer (cu, w8, enzovoort) om kosten te drukken. Dat liep uit op gewoonte op de Social Media. Verder kom je op allerlei gebieden veel afkortingen tegen: pc- en internettechniek (adsl, cpu, ram, hd), mobieltjes (gsm, gprs, umts), game-, entertainment- en filmindustrie. Wie om de betekenis van een afkorting verlegen zit, kan het hier proberen.

Apostrof en streepje ertussen

Afkortingen schrijvenIk kan mij voorstellen dat er verwarring bestaat of je woorden met een apostrof of een streepje ertussen schrijft. Wel, bij een afkorting die je in letters uitspreekt, bijvoorbeeld BHV, krijg je als het een persoon is een apostrof (BHV’er), maar is het een woordcombinatie een streepje: BHV-kandidaat. Een voetbalclub in mijn geboorteplaats Huissen bij Arnhem is RKHVV. Iemand die daar voetbalt is een RKHVV’er. Zit je in hun bestuur, dan heb je van tijd tot tijd een RKHVV-vergadering.

Je hebt tweeledige woorden waarvan het eerste deel met een klinker eindigt en het tweede met een klinker begint. Is het eerste deel een afkorting die je als woord uitspreekt, geschakeld aan het tweede woorddeel, dan krijg je een apostrof, bijvoorbeeld WAO’er. Bij een woordcombinatie krijg je een streepje: WAO-kwestie.

Afkortingen schrijven, aparte tips

  • Gebruik je relatief veel afkortingen en het lijkt je handig, dan kun je een lijst met afkortingen aan je tekst toevoegen. Maar denk aan de OEA-wet: ‘Binnen een Organisatie is de toename van de Efficiëntie altijd omgekeerd evenredig aan de toename van het aantal Afkortingen.’
  • Het kan zijn dat je beter de voorkeur geeft aan afkortingen schrijven boven woorden voluit geschreven. Sommige afkortingen zijn namelijk zó ingeburgerd dat het raar klinkt als je het voluit uitspreekt. Voorbeeld. Je zegt cd, niet compact disc.
  • Pas op bij afkortingen schrijven dat je het juiste lidwoord gebruikt (de, het). Lees daartoe de afkorting voluit.
  • Komt een niet zo bekend af te korten begrip enkele keren voor in de tekst, schrijf dat dan beter voluit.

Hieronder op mijn blog reageren stel ik op prijs. Zinvolle interactie kan aanvullen en nuttig zijn voor anderen. Ik wens je goede zaken toe en hoop dat mijn blogs je daarbij helpen.

2 reacties

2 gedachten over “Afkortingen schrijven, hoe doe je dat?

  1. Ike van den Berg

    Hallo Ben. Alweer zo’n handig stuk van je. Er komen afkortingen voorbij (vooral op Twitter) die ik echt niet ken en dan duik ik Google maar even op. Soms, als je op visite bent bij mensen, vraag je naar hun werk. Negen van de tien keer krijg ik dan inderdaad bedrijfskreten te horen die ik totaal niet ken. Even uitleggen dat je dit niet snapt helpt meestal wel maar er zijn ook bikkels die stug volhouden. Snel einde discussie dan. Ook doe ik elk jaar braaf mee met het Nationaal Dictee. Steevast, echt steevast, breek ik mijn nek over de dingen waar je nu over schrijft. Of woorden wel of niet aan elkaar geschreven moeten worden wil ook nog wel eens een struikelblok zijn. Van tevoren/vantevoren, je kent het wel. Het blijft wel leuk om mee te doen en je kennis te testen. Bovendien leer je er altijd weer van. Je tweet bewaar ik weer. Altijd goed om weer na te kunnen lezen.

    Reageren
    1. Ben Gidding Bericht auteur

      Uit je reactie maak ik duidelijk op dat mijn blog hout snijdt voor je, Ike, hallo. Fijn om te vernemen, vooral omdat het komt van de kant van een vakgenote. Ik weet dat je in het verleden veel ervaring opdeed op het vakgebied Nederlands. Net als bij mij werd het een liefde voor het leven. De conclusie dat deze blog voor genoeg andere mensen eveneens interessant en leerzaam is, lijkt me zodoende gerechtvaardigd. Hartelijk dank weer voor je mooie reactie! Hij voegt iets toe aan deze blog. Ik ben er blij mee.

      Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *