Interpunctie toepassen – de kracht van leestekens (2-4)

Interpunctie toepassenWie heeft er nu een hekel aan de komma?!

Over correct interpunctie toepassen, zoals de komma, valt veel te schrijven. Jan Renkema besteedt er in zijn Schrijfwijzer niet minder dan veertien pagina’s aan. Hij behandelt daarin voornamelijk hoofd- en bijzinnen. In één blog de komma bespreken is geen doen. Dit geldt ook voor de leestekens die nog volgen. Ik beperk me tot aspecten over dit thema die tot de verbeelding spreken. Ten eerste zijn er mensen die een hekel hebben aan de komma. Bekritiseer je ze erop, dan ben je een kommaneuker. En het strijkt tegen de haren in als iemand anders ergens beter in is of meer van een onderwerp weet. Zelf heb ik er geen moeite mee, omdat ik een leerbare natuur heb. Zonder was ik nooit tot Succesteksten gekomen.

Vuistregel interpunctie toepassen

Vuistregel interpunctie toepassen: houd zinnen kort. Hoe langer je ze maakt, hoe meer leestekens er nodig zijn. Twijfel sluipt in, je maakt het jezelf er onnodig moeilijk mee. Slechts ervaren schrijvers kunnen “breiwerkjes” juist formuleren. Vraag je daarbij af of het taalgebruik van een tekst er mooier op wordt. Een korte en lange(re) zinnenstructuur opzetten doet de stijl goed. Het is met name van belang voor literaire schrijvers. Uitgeversknechten letten daarop. Alleen lange of alleen korte zinnen leest saai, brengt je geen boeiende stijl. In de negentiende eeuw beschreef men een woonkamer gedetailleerd. Schrijvers als A.L.G. Bosboom-Toussaint (Alkmaar 1812 – Den Haag 1886) schreven grote tekstblokken uit weinig zinnen bestaand, want die waren lang en vol leestekens. Dit raakte in de twintigste eeuw uit de tijd. Geoefende lezers hebben weinig meer nodig, ze vullen het zelf in. De komst van de TV enzovoort bracht dit met zich mee. Je ziet het ook in de filmwereld, bijvoorbeeld bij films van de Franse regisseur Luc Besson. Een totaal ander ritme, werelden van verschil.

Eenvoudiger, levendiger en dus mooier, toch?

Interpunctie toepassen

Renkema geeft een treffend voorbeeld van een moeilijk leesbare zin:

‘In onze vergadering van 4 juni jl. hebben wij, nadat wij uw reacties hadden besproken, besloten, gelet op de inderdaad steeds meer toenemende parkeerproblemen in het winkelcentrum, om de geplaatste parkeerpaaltjes die de aanleiding vormden voor uw schrijven, zo spoedig mogelijk te verwijderen.’

43 woorden, vijf komma’s, één punt: één zin! Het is beter zo’n zin op te splitsen in meerdere zinnen, willen veel mensen de teneur zo goed mogelijk kunnen begrijpen. Minder begrepen vergroot de kans op foute acties. Renkema geeft dit alternatief in drie zinnen, als geheel vier woorden korter (39):

‘Naar aanleiding van uw schrijven hebben wij in onze vergadering van 4 juni jl. uw reacties besproken. De parkeerproblemen in het winkelcentrum nemen inderdaad steeds meer toe. Daarom hebben wij besloten parkeerpaaltjes zo spoedig mogelijk te verwijderen.’

Geen komma’s, drie zinnen. Het begint met een cliché. Persoonlijk stoort mij dat. Twee keer ‘hebben wij’ kort na elkaar stoort mij ook. En het kan veel korter:

‘Wij bespraken uw reacties in onze vergadering van 4 juni jl. Binnenkort verwijderen wij de geplaatste parkeerpaaltjes in het winkelcentrum. Dat parkeert makkelijker.’

Dát is kort: 23 woorden, drie zinnen, afwisselend lang (elf woorden), iets minder lang (negen woorden), kort (drie woorden)! En als geheel eenvoudiger, levendiger en dus mooier, toch?

De interpunctie toepassen zoals het hoort, blijft in alle gevallen het aandachtspunt.

Ik had eens een klant

Zinnen mogen zo lang of kort zijn als voor de doelgroep wenselijk is. Ook mag je een voorkeur hebben. Ik had eens een klant die met teksten kwam, bestaande uit ellenlange zinnen die toch nog goed liepen en duidelijk waren. Hij vroeg me de tekst te redigeren en in zijn stijl te blijven. Zelf had ik de zinnen meer komma’s gegeven en er meer zinnen van gemaakt. Interpunctie toepassen is tot op zekere hoogte ook weer een kwestie van stijl, waarover ik in mijn vorige blogserie (e.v.) schreef.

Puntkomma of punt kom maar
Interpunctie toepassen

Volgens Renkema ‘het lastigste leesteken’ en dat kan waar zijn. Wie al niet “hoort” wanneer je een komma moet plaatsen of niet, “hoort” zeker geen puntkomma als die aangewezen is. Ik zal het verschil eenvoudig definiëren. Bij een komma ben je nog niet aan het eind van een zin en bij een puntkomma lijkt de zin te eindigen, maar de volgende zin ligt er zo dichtbij dat het net geen nieuwe zin is. Nog wel met een lange zin (39 woorden), terwijl er één komma in zit en de zin toch leesbaar is. Mist een zin met een puntkomma erin dat tikkeltje rust, dan is het: punt kom maar, nieuwe zin. Daarnaast gebruik je puntkomma’s bij een ‘opsomming met langere onderdelen’. Zo is dit leesteken in een notendop uitgelegd.

Dubbelepunt

Een dubbelepunt is het bekendst bij als er een opsomming komt.

Ik ga van huis en ik neem mee: een boek, een spel, een…

Verder bij een aankondiging, bijvoorbeeld:

Dat kan ik je gauw vertellen: het is lood om oud ijzer.

Bij een citaat:

Hoe kun je denken dat dit het kantoor is? Er staat duidelijk op de deur: ‘wc’.

Bij een kolomindeling hoef je geen dubbelepunten te gebruiken.

Naam                  : Gidding
Voornaam          : Ben
Geboortedatum: 15 april 1957

Duizenden jaren geleden al gebruikte men dubbelepunten in dialoogteksten als een andere spreker aan het woord kwam. Maar in een zin als deze kan hij achterwege blijven:

Hij gilde ‘De keuken staat in brand!’ en dat klopte.

Tot zover deel 2-4. Op naar ‘… de kracht van leestekens (3-4)’! Hieronder op mijn blog reageren stel ik op prijs. Zinvolle interactie kan aanvullen en nuttig zijn voor anderen. Ik wens je goede zaken toe en hoop dat mijn blogs je daarbij helpen.

 

© plaatje 2 animaatjes.nl

Deel dit

  • Facebook
  • Twitter
  • Google Plus
  • LinkedIn
  • Add to favorites
Geef een reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *