Leestekens toepassen – De kracht van leestekens (4-4)

leestekens toepassenLeerbaar

Leestekens toepassen zoals het hoort, komt je niet aanwaaien, je moet er iets voor doen. Een docente Nederlands zei me ooit dat ik het van nature in mij heb. Fijn om te horen dat je ergens talent voor hebt. Toch ging het ook bij mij niet vanzelf. Mis je aanleg ervoor, dan kun je je ontwikkelen door je leerbaar op te stellen. Iedereen heeft mij tot op vandaag op taalfouten mogen wijzen en waar ik fout zit pas ik me aan. Niemand ontkomt aan zo’n houding wil je ergens komen en zelfs wonderkinderen maken een ontwikkeling door.

De weg naar het hoogste niveau

In 2005 speelde Akim Camara, een joch van drie, viool bij André Rieu. De kleuter speelde op tweejarige leeftijd al onvoorstelbaar goed voor zijn leeftijd. Wat jaren later hoorde je de fouten niet meer. En wat te denken van deze vierjarige? Ik hoor hem geen fouten maken. Toch heeft hij nog ontwikkeling nodig op zijn weg naar top concertpianist. Daar komt discipline en wil bij kijken. Anders bereik je nooit het hoogste niveau terwijl het erin zit. Wat vind je bijvoorbeeld hiervan, of hiervan? Dit geldt met zaken doen, in de voetballerij, met leestekens toepassen, met alles. Het kost je mét talent evengoed (relatief) veel tijd om tot een hoog niveau te komen. Ik besluit deze serie blogs over leestekens toepassen met aanhalingstekens gebruiken.

Leestekens toepassen: aanhalingstekens

Ongetwijfeld de meest complexe leestekens, aanhalingstekens, waarover al veel geschreven is. Ik moet me beperken tot vuistregels, zoals over juist gebruik van ‘…’ en “…”, de gangbaarste aanhalingstekens. Pas ze om te beginnen consequent toe. Kies je bij dialoog voor ‘…’, mijn persoonlijke voorkeur en die van de uitgeverswereld, schrijf dan niet verderop in de tekst “…” en andersom. Evenmin bij teksten die terugkomen, zoals een Nieuwsbrief. Dan óf in álle Nieuwsbrieven ‘…’ bij dialogen óf in álle Nieuwsbrieven “…” bij dialogen, en niet in het ene nummer zus en in het andere nummer zo. Je teksten horen in dezelfde stijl geschreven te blijven, inconsequenties kunnen lezers storen. Uitgaande van ‘…’ bij dialoog gebruik je dan “…” bij dialoog of citaten binnen een zin, of bij woorden die iets anders zeggen dan er zonder die aanhalingstekens staat. Als ik schrijf: ‘Dat is een “goed” boek’, dan bedoel ik dat niet letterlijk, maar juist het tegenovergestelde.

leestekens toepassenleestekens toepassenAchter het eerste en voor het laatste aanhalingsteken komt geen spatie. Ik kom dat dikwijls tegen, maar: ‘Dat is een “ goed ” boek’ is fout Nederlands. Op de plaatjes (© Tup Wanders) zie je hoe leestekens toepassen links fout ging, al merkt Tup nota bene op: ‘aanhalingstekens op hun plaats …en dat zie je niet vaak’ en rechts hoe ze goed staan. Hetzelfde geldt voor haakjes. Hoe mensen erbij komen is mij een raadsel, maar fout is dus:

Hij hield een speech, waarbij hij ( af en toe ) even opzij keek.

In tegenstelling tot bij dialogen en citaten krijg je bij gedachten geen aanhalingstekens.

Sjonge, wat is die aan de dood ontsnapt!, dacht de machinist hevig geschrokken toen hij de man nog net op tijd weg zag springen.
De machinist dacht: sommige mensen zijn zo roekeloos, van mij mogen ze de boete voor het spoor oversteken naar een ander perron flink verhogen.

Geen aanhalingstekens bij zinnen als:

Zij zegt dat ik de raddraaier ben.
Als ik jou zo hoor dan verwacht ik niet dat hij nee gaat zeggen.

Geen dubbelepunten bij zinnen als:

Wij damden en hoewel jij potje na potje verloor, bleef je komen met de vraag ‘Nog een potje?’.

Staat een citaat aan het begin van een zin, dan vervalt de punt. Je krijgt niet:

‘Daar zeg je wat.’, reageerde hij abrupt, maar: ‘Daar zeg je wat’, reageerde hij abrupt.

En de komma mag eventueel ook achterwege blijven.

‘Daar zeg je wat’ reageerde hij abrupt.

Bij een vraag of uitroep blijft betrokken leesteken staan.

‘Bah, wat een rotzooi!’, zei hij afgemeten.
Of: ‘Bah, wat een rotzooi!’ zei hij afgemeten.

Hoort een komma bij een citaat, dan komt het aanhalingsteken erna. Zou je daarachter nog een komma schrijven, dan is dat fout taalgebruik, want een aanhalingsteken mag nooit tussen twee komma’s staan. Ik geef van allebei een voorbeeld.

‘Morgen,’ zei hij, ‘gaan we die berg beklimmen.’ (correct)
‘Morgen,’, zei hij, ‘gaan we die berg beklimmen.’ (fout)

Staat een citaat middenin een zin, dan vervallen de komma’s. Een vraag- of uitroepteken blijft staan.

We werden er doodmoe van dat ons kind de hele tijd ‘Ik wil naar huhhuis’ jengelde.
En nu is het afgelopen met dat ‘Ik wil naar huhhuis!’ jengelen.

Volgt een citaat op een dubbelepunt, dan spreken we van de zogenaamde elda-regel (= volgorde komma – aanhalingsteken).

De buren zeiden: ‘De volgende keer winnen wij.’

Dit geldt ook voor zinnen die op ?’ en .’ eindigen. Niet zo vaak voorkomend, maar als zo’n zin vragend of uitroepend eindigt, dan sluit betrokken leesteken de zin af.

Riepen de buren: ‘Hoera, we hebben gewonnen!’?
Ze ging zelfs zover mij te vragen: ‘Heb ik iets van je aan?’!

Als het om een woord of begrip zelf gaat, de zogenaamde zelfnoemfunctie, dan gebruiken we enkele aanhalingstekens.leestekens toepassen

Het woord ‘pekinees’ telt acht letters.

Als redacteur zeg ik: ‘het woord “kommaneuker” accepteer ik niet van een taalprutser.’

Ik ben geen voorstander van buitenlandse woorden in onze taal, maar dit is een onomkeerbaar proces en een ander verhaal. Zulke woorden kun je tussen aanhalingstekens zetten, maar gebruikelijker is cursiveren.

Ik heb er moeite mee dat je zo vaak ‘meeting’ en ‘item’ zegt.
Ik heb er moeite mee dat je zo vaak meeting en item zegt.

Het kan je een goede klant kosten

Tot hier over het onderwerp leestekens toepassen, waar nog veel meer over te zeggen valt. Het is belangrijk genoeg om doelen te bereiken, want wie een tekst leest waarin het wemelt van de taalfouten, zoals foutief leestekens toepassen, die ergert zich eraan. Het kan je een goede klant kosten. Zelf denk ik altijd met een amateur te maken te hebben.

Hieronder op mijn blog reageren stel ik op prijs. Zinvolle interactie kan aanvullen en nuttig zijn voor anderen. Ik wens je goede zaken toe en hoop dat mijn blogs je daarbij helpen.

Geef een reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *