Wat is stijl? (1-3)

wat is stijl (1-3)‘Krijg de pleuris’

In een aantal van mijn vorige blogs heb ik het over stijlfiguren, maar wat is stijl? Stijl is de manier van schrijven waaraan je schrijvers herként. En het is doelgroepafhankelijk. Voor laaggeletterden schrijf je anders dan voor hooggeschoolden. Zeg je in sommige wijken van Amsterdam ‘krijg de pleuris’, dan kan iemand dat niet leuk vinden, maar het is gebruikelijk om daar zo te praten. Kortom: een stijl. Als een zakelijke relatie iets zegt of doet wat je niet bevalt, kun je dénken ‘krijg de pleuris’, maar je zegt bijvoorbeeld ‘ik zal erover nadenken en je hoort van me’. Dit geeft je tijd voor een oplossing, of, in het ergste geval, uit te vinden hoe je je uit een situatie redt zonder dat je de ander voor het hoofd stoot en mogelijk als klant verliest. Zelf zit ik er soms niet mee. Met mij sollen en afspraken aan de laars lappen, vat ik op als: geen respect, stijl-loos. Maar ik heb het over stijl.

Onleesbaar is ook een stijl

Ambtenaren, huisartsen, specialisten, om enkele zijstraten te noemen, hebben een eigen stijl van schrijven. Ambtelijke taal is doorspekt met woorden als: ergo (dus), bij dezen (hierbij), thans (nu), derhalve (daarom/dus), desbetreffend (die), dienovereenkomstig (net als), echter (maar), alsmede (mee/ook), ten aanzien van (over), gaarne (graag). Kortom: oubollig woordgebruik. En eind jaren zeventig van de vorige eeuw werkte ik bij een zorgverzekeraar (toen: ziekenfonds) op de afdeling Verstrekkingen. Daar behandelde ik aanvragen voor fysiotherapie en logopedie. Op die aanvragen kwamen soms specialisten voor, zoals chirurgen. Huisartsen schreven diagnoses die de gekozen behandelingen bepaalden. Logopedisten, fysiotherapeuten enzovoort hielden zich eraan, anders vergoedde de zorgverzekeraar de behandelingen niet. Met name huisartsen en chirurgen schreven onleesbaar voor leken. Ook dit kun je een stijl noemen.

131 woorden met twaalf komma’s: één zin!

wat is stijl (1-3)Bekende literaire schrijvers hebben ieder een eigen stijl van schrijven. Jan Wolkers schrijft anders dan Marcel Proust. Een fragment uit Kort Amerikaans van Wolkers:

‘Hij is aan het doodgaan, sloeg het door Erik heen. God, god, hij gaat dood, dit is zijn einde. Hij drukte zijn hand tegen zijn kin om het trillen van zijn onderkaak tegen te gaan. Zijn broer kwam moeizaam op zijn elleboog schuin omhoog, een inspanning waarvoor hij zijn laatste krachten scheen te verbruiken. Toen hij tenslotte op zijn elleboog steunde, knakte zijn hoofd opzij. Maar hij bleef Erik aankijken. Langzaam bracht hij zijn rechterarm omhoog en balde zijn vuist naar Erik. Toen spreidde hij zijn vingers van elkaar alsof hij het kleine beetje leven dat nog in hem was als een vogeltje de vrijheid gaf en viel terug op het bed.’

wat is stijl (1-3)Wie moeite heeft met lange zinnen begint beter niet aan een boek van Proust. Een fragment uit zijn De kant van Swann toont het verschil met Wolkers’ schrijfstijl goed:

‘Het was de klokkentoren van Saint-Hilaire die alle bezigheden, alle uren, alle doorkijkjes van de stad hun gezicht, hun kroning, hun wijding gaf. Van mijn kamer uit kon ik slechts het onderstuk zien dat met leistenen bedekt was; maar wanneer ik deze in de zomer op een warme zondagochtend als een zwarte zon zag stralen, zei ik bij mezelf: ‘Mijn God! Het is al negen uur! Ik moet me vlug aankleden voor de hoogmis als ik voor die tijd tante Léonie nog goedemorgen wil zeggen’, en ik wist dan precies welke kleur het zonovergoten plein, de hitte en het stof op de markt zouden hebben, of de schaduw onder de markies van de winkel waar mama voor de mis misschien nog naar binnen zou gaan, in een geur van ongebleekt katoen, om een zakdoek te kopen die de eigenaar haar met gekromde rug zou voorleggen, nadat hij, op het punt te sluiten, in de achterkamer net zijn zondagse pak aangetrokken en zijn handen gewassen had, die hij met een gewoontegebaar om de vijf minuten, zelfs in de droevigste omstandigheden, placht te wrijven, met een gezicht waarop ondernemingsgeest, zin voor galante avontuurtjes en succes om de voorrang streden.’

De laatste zin: 131 woorden met twaalf komma’s! Voor Proust ‘nog maar een zinnetje’. Wie zijn roman Combray las weet wat ik bedoel. Página’s achter elkaar: één zin! Toch is het – in zijn geval – een stijl, en een zeer succesvolle: hij werd wereldberoemd met A La Recherche Du Temps Perdu (Op Zoek Naar De Verloren Tijd), waarvan Combray een onderdeel is! Hoe dit kan? Hoe zoiets een stijl kan zijn? In elk geval doordat Proust lezen een leeservaring apart is.

Interessant voor wie veel e-mails schrijft

Een stijl spreekt je aan of niet, je hebt een boeiende of een saaie stijl. Het laat zich niet vertalen met bondig of wijdlopig. Proust schrijft pagina’s achter elkaar door en het blijft één zin! Toch is hij saai noch wijdlopig. Voor Wolkers moest zijn schrijven ‘onderkoeld’ zijn, moesten woorden bestorven zijn, op ijs gelegen als het ware. Zijn stijl is interessant voor wie veel e-mails schrijft en niet wil dat een e-mail slecht valt. Verstuur je een (langere) e-mail, dan loop je risico dat je spijt krijgt hem in die stijl of vorm verstuurd te hebben als je hem de andere dag terugleest. Je kunt het beter een dag laten besterven. Dan zie je fouten en dingen die anders geformuleerd horen te zijn. Het kan je zelfs voor rampen behoeden! Laat desnoods iemand anders ernaar kijken voor je een e-mail verstuurt als je dit nogal eens overkomt.

wat is stijl (1-3)Bondig of niet bondig

Bondig, zakelijk taalgebruik heeft niets te maken met zo kort mogelijke teksten. Ik lees veel teksten, met name bij reacties op e-mails zie ik dit aan de lopende band, die bondig ógen, maar het niet zijn. Bondig ben je ook met een lange tekst, mits je alles wat je zou moeten vermelden erin verwerkt en het als geheel kort formuleert. Geen zinnen die zo op elkaar lijken dat het niets toevoegt. Dan schrap je te weinig en is de tekst niet bondig. Wie een korte e-mail schrijft, maar de helft niet beantwoordt of opnoemt, schrijft géén bondige tekst. Je geeft te weinig informatie. (Reacties op) e-mails mogen er lang uitzien, ze zijn bondig zolang je alle informatie geeft die nodig is. Informéér mensen, maak je er niet met enkele details vanaf. Zelf beschouw ik onvolledige e-mails, want dat zijn het, als weinig geloofwaardig.

Hieronder op mijn blog reageren stel ik op prijs. Zinvolle interactie kan aanvullen en nuttig zijn voor anderen. Ik wens je goede zaken toe en hoop dat mijn blogs je daarbij helpen. Op naar Wat is stijl? (2-3).

 

 

©/bron plaatjes 1,3 resp. keepcalm-o-matic.co.uk, theguardian.com

Deel dit

  • Facebook
  • Twitter
  • Google Plus
  • LinkedIn
  • Add to favorites
Geef een reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *